نظرسنجی مجله تایم 1399 : جذاب ترین بازیگر مرد ایران کدام است؟

نظرسنجی مجله تایم

زندگینامه خواجه نصیرالدین طوسی

خواجه نصیرالدین طوسی

 

محمد بن محمد بن حسن معروف به خواجه نصیرالدین طوسی حکیم و متکلم بزرگ قرن هفتم هجری در سال ۵۹۷ق  در طوس دیده به جهان گشود .

از خواجه نصیرالدین رسائل و کتب بسیار زیادی در زمینه های اخلاق، کلام ،منطق ، فلسفه ،ریاضیات و نجوم باقی مانده است.

همچنین وی رصد خانه معروف مراغه که یکی از بزرگترین نهاد های علمی سرزمین پهناور اسلامی در آن روزگار بوده ( با بیش از ۴۰۰۰۰۰ جلد کتاب) بنا نهاد .خواجه را احیاگر فلسفه و مبتکر سبک فلسفی در علم کلام مکتب تشیع می دانند .کتب وی هم اکنون در حوزه های علمیه تدریس می شوند.

زندگینامه

محمد بن محمد بن حسن، خواجه نصیرالدین طوسی در ۱۱ جمادی الاول سال ۵۹۷ق در طوس به دنیا امد. احتمالا همه شما خواجه نصیرالدین را به ساخ رصد خانه بزرگ مراغه ،زیرکی ها و تلاش های بسیار زیادش برای تغییر تقکر هلاکو خان و تشویق خان مغول برای آبادانی کشور عزیزمان که در اثر حملت مغول ها ویران شده بود( به تعبیر یکی از ساکنین بخارا که حمله مغول ها به این شهر را دیده: آمدند و کشتند و سوختند و بردند و رفتند) میشناسید .

محمد (خواجه نصیرالدین طوسی) در خانواده ای متولد شد که اسلام در عمق آن ریشه دوانده بود و پدرش جزء بزرگان و مورد احترام مردم طوس بوده است. محمد کودک بود که مصحف شریف و صرف و نحو را آموخت و بعد آن راهنمایی پدرش مردم مقدمات ریاضی را نزد کمال الدین محمد آموخت .سپس فقه و حدیث را نزد پدر و پدربزرگش که خود از فقها و محدثین آن دوره بودند فراگرفت. استاد دیگر او دایی‌اش نورالدین علی بن محمد شیعی بود که طبق نظر برخی از مورخین، حکمت و منطق را به او می‌آموخت.

اشتیاق و علاقه بسیار زیاد به علم و دانش اندوزی و استعداد های فوق العاده ای که داشت او را وداشت تا بعد از وفات پدر از زادگاه به نیشابور که محل اجتماع علما و فضلا بود برود.

زندگینامه عطار نیشابوری

اشارات بوعلی را نزد فریدالدین داماد و قانون را از قطب الدین مصری فراگرفت.و در جلسات درس شرکت کرد . همچنین با عطار نیشابوری در این شهر ملاقات کرد. نزد کمال الدین یونس موصلی نیز شاگردی کرد که در اکثر علوم علی الخصوص  ریاضیات سرآمد بود. سالم بن بدران مازنی مصری که از اکابر فقهای امامیه بود هم قستی از کتاب الغنیه ی بن زهره را که درباره اصول فقه است به وی آموخت.

قلعه های اسماعیلیان

خواجه نصیر بعد از حمله مغولان به ایران و به وجود آمدن ناآرامی ها مخصوصا در خراسان، مدتی در شهر های مختلف سرگردان بود تا آینکه به دعوت ناصرالدین، فرمانروای قلعه های اسماعیلیان از خراسان  به قهستان رفت و آنجا به درخواست ناصرالدین تهذیب الاخلاق و تطهیر از الاعراق بن مسکویه را به فارسی برگرداند ، مطالبی به آن افزود و کتاب جدید را به اسم ناصرالدین اخلاق ناصری نامید.تاریخ تالیف این کتاب ۶۳۰ تا ۶۳۲ق بوده است.

وی همچنین در آنجا کتابی در علم هیئت به نام الرساله المعینیه به نام معین الدین پسر ناصرالدین تالیف کرد. تنها نیروی مقاوم در برابر مغولان، قلعه های اسماعیلیان بودند که سال های طولانی مقاومت کردند.

‌ رهبر اسماعیلیان،علاءالدین محمد پس از آنکه خبر حضور خواجه نصیر نزد ناصرالدین طوسی را دریافت کرد، خواجه نصیر را پیش خود فراخواند و او به همراه ناصرالدین، به قلعه میمون دز رفت و  استقبال ویژه‌ای از او شد. خواجه نصیرالدین تا هنگامی که فرزند علاءالدین محمد، رکن الدین در حمله دوم مغول تسلیم ایشان شد، در قلعه اَلَموت نزد او ماند.

برخی معتقدند که حضور خواجه نصیر الدین در دژ های اسماعیلیان اجباری بوده و خواجه به اختیار خود در این قلعه ها ساکن نبوده است. معتقدین به این مسئله به جملات پرشکو او در شرح اشارات ابوعلی سینا اشاره کرده اند که از وضعیت زندگی اش و از روزگار نالیده.در حالی که آق سامرائی در کتاب سامره الاخبار بر این باور است که خواجه وزیر اسماعیلیان بود و جایگاهی والا داشته تا حدی که او را خواجه کائنات لقب داده اند ( منبع کتاب سامره الاخبار( در کتاب سامره الاخبار) .

خواجه طوس و هلاکوخان مغول

پس از دومین حمله مغولان به ایران به فرماندهی هلاکو و تسلیم شدن  و سقوط قلعه های اسماعیلیان خواجه نصیرالدین ط.سی به دربار هلاکوخان راه  یافت.طبق گفته سید محسن امین خواجه بدون آنکه خود انتخاب کرده باشد و به جبر با هلاکو همراه گردید و برای حفظ فرهنگ و به طور کلی میراث اسلامی-ایرانی سال ها تلاش کرد. اخلاق ، رفتار و روشنگری او حتی باعث شد بعد از مدتی مغولان به اسلام گرویدند.

خواجه نصیرالدین طوسی و فتح بغداد

طبق شواهد و اسناد هنگام حمله هلاکوخان به بغداد(سال ۶۵۵ قمری) خواجه نصیر همراه او بوده است.بن تیمیه از علمای اهل تسنن گفته که خلیفه بغداد به دستور خواجه نصیرالدین طوسی به قتل رسیده است؛ولی برخی با استناد برخی منابع قبل او و عدم مشاهده این چنین مطالبی در آنها این سخن را نادرست و تهمت به خواجه دانسته اند و احتمال داده اند که منابع بعد از بن تیمیه به پیروی از او چنین سخنان و ادعا هایی را آورده اند.

برخی معتقدند حضور خواجه هنگام فتح بغداد به دست مغولان، عاملی برای کاهش غارتگری مغولان و قتل عام مردم مناطق تصرف شده بوده و با حمایت و پشتیبانی او، بسیاری از علما از مرگ نجات یافتند.

تاسیس رصد خانه مراغه و کتاب خانه توسط خواجه نصیر

بعد از فتح بغداد،خواجه نصیرالدین طوسی به هلاکو که مردی خرافاتی بود پیشنهاد داد تا رصد خانه ای بسازد (با این توجیه ) که با آن خواجه بتواند طبق دانشی که از علم نجوم دارد  ستارگان را رصد کرده و سلطان را از اتفاقات و رویداد های آینده، طول عمر و نسل او آگاه سازد.هلاکو از این ایده استقبال کرد و برنامه ساخت این رصد خانه از سال ۶۵۷ق شروع گردید. خواجه این رصد خانه را برای جمع کردن دانشمندان و صاحب نظران بنا نهاد و ساخت آن تا آخر عمر او طول کشید و زیج به دست آمده از این رصدخانه ، زیج ایلخانی نام گرفت.

خواجه نصیرالدین همچنین کتابخانه بزگی در محل رصد خانه به وجود آورد و به فرمان هلاکوخان بسیاری ار کتب سودمند و با ارزش نفیس که از دمشق ، بغداد،خراسان و موصل غارت گردیده بود ، به این رصد خانه منتقل شد.خواجه شخصا افرادی را مامور کرد به بلاد بروند و هرجا کتب علمی مفید و نفیس یافتند خریداری کنند و بخرند وبرای او بفرستند . خودش هم به هرجایی که سفر میکرد و به کتاب مفید و با ارزشی دیدند خریداری کنند.

به گفته برخی مورخین حدود ۴۰۰۰۰۰ کتاب در کتابخانه مراغه گرد آمده بود. در این کتابخانه انواع کتب از زبان چینی ، مغولی ، سانسکریت ،آشوری وعربی به فارسی ترجمه شد. در این رصد خانه علوم مختلفی از جمله ریاضیات، علوم (طبیعیات) و نجوم تحقیق و تدریس میشد.

درگذشت

خواجه نصیر الدین طوسی هنگامی که برای سازماندهی اوقاف و دانشمندان در بغداد ساکن بود در  ۱۸ ذی الحجه سال ۶۷۲ق درگذشت و به وصیت خود در کاظمین  در جوار حرم دو امام بزرگوار دفن شد و بنا به وصیتش رو قبرش به مقام علمی اش اشاره ای نشد و فقط نوشته شد: و کَلبُهُم باسِطٌ ذِراعَیهِ بِالوَصید

خواجه نصیرالدین طوسی

مذهب

دلائل و شواهد بسیاری وجود دارند که شیعه اثنی عشری بودن خواجه را نشان میدهند؛از جمله استفاده از الفاظ دوازده امام و عصمت ایشان در کتاب تجرید الاعتقاد .البته خواجه رسایل خاصی نیز در این باره نوشته است ؛ مانند : الفرقة‌ الناجیة‌ ،رسالة‌ فی‌ حصر الحق‌ بمقالة‌ الامامیة ، الاثنی عشریة‌ و همچنین رسالة فی الإمامة‌. برخی بر این باورند که او پس از پناه‌بردن به قلعه‌های اسماعیلیان موقتاً به مذهب ایشان گرویده و پس از آن به مذهب شیعه اثنی عشری بازگشته. بعضی نویسندگان هم بر این باورند که طوسی به‌عنوان یک شیعه دوازده امامی، تقیه کرده و برای حفظ جان ، در دژ اسماعیلیان به تألیف کتب و رسالاتش مشغول شده است.

جایگاه علمی

خواجه نصیرالدین طوسی را در دانش در حد بوعلی دانسته اند.البته با این تفاوت که بوعلی در طب و خواجه نصیر در ریاضیات سرآمد است . برخی پاسخ دادن شبهات وارده از طرف فخر رازی بر کتاب اشارات بوعلی توسط خواجه نصیر که اکنون با نام شرح اشارات در دسترس است را موجب تحول فلسفه در آن دوره و خواجه را مبتکر روش فلسفسی درعلم کلام شیعه می دانند.به باور آیت الله شهید مطهری تمام آثار کلامی بعد از خواجه نصیر، از کتاب تجرید الاعتقاد تأثیر پذیرفته‌اند. بسیاری از دانشمندان چه اسلامی و چه اسلام شناسان غربی او را ستایش کرده اند.

شاگردان

  • ۱٫ علامه حلی فقیه و متکلم بزرگ شیعی (متوفی ۷۲۶ق)، حکمت را نزد خواجه طوسی فراگرفت.
  • ۲٫ ابن میثم بحرانی، نویسنده کتاب شرحی بر نهج‌البلاغه، حکیم، ریاضی‌دان، متکلم و فقیه که در حکمت، شاگرد خواجه نصیر و در فقه استاد وی بود.
  • ۳٫ قطب الدین شیرازی متوفی ۷۱۰ق
  • ۴٫ سید رکن الدین، حسن بن محمد بن شرفشاه علوی
  • ۵٫ کمال الدین عبدالرزاق شیبانی بغدادی ۶۴۲ـ۷۲۳ ق
  • ۶٫ عماد الدین حربوی معروف به ابن الخوّام ۶۴۳ـ۷۲۸ ق

آثار خواجه نصیرالدین طوسی

آثار خواجه را بیش از ۱۸۴ اثر دانسته اند.برخی از آثار خواجه نصیرالدین طوسی:

  1. تجرید الاعتقاد
  2. اساس الاقتباس
  3. شرح الاشارات و التنبیهاتِ ابوعلی سینا
  4. اخلاق ناصری
  5. آغاز و انجام
  6. تحریر اصول اقلیدس
  7. زیج ایلخانی
  8. التذکرة فی علم الهیئه

یک دیدگاه

  1. مقاله خوبی بود ممنون

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.